CÂU CHUYỆN CỦA PHƯƠNG

Bảy năm đường vòng để học một điều rất giản đơn

Mình là Phương, mẹ của một bạn nhỏ và cũng là người viết toàn bộ những gì bạn đọc trên blog này.

Trang này khá dài và có những đoạn không được đẹp. Mình kể lại chẳng nhằm mục đích lấy nước mắt hay chứng minh mình giỏi vượt khó. Mình chỉ tin rằng bạn có quyền biết người đang viết cho mình đọc là ai, đã đi qua những gì, và lý do vì sao dám nói những điều đang nói. Đọc xong, tin hay không hoàn toàn là quyền của bạn.

Đứa trẻ chạy KPI

Mình lớn lên trong một gia đình công chức bình thường, với một người mẹ giáo viên đặt trọn kỳ vọng vào đứa con "vượt trội": bé thì phải hơn người về chiều cao cân nặng, lớn thì phải hơn người về điểm số. Mình đọc thông viết thạo từ năm bốn, năm tuổi, và cứ thế cắm cổ chạy trên đường đua mẹ vẽ sẵn. Tuyệt nhiên chưa có ai từng hỏi mình có muốn hay không.

Mình học giỏi thật. Nhưng nếu phải chọn một ký ức tuổi thơ, mình lại không chọn bất kỳ tấm giấy khen nào. Mình nhớ nhất một buổi trưa năm sáu tuổi, lúc đó bố quên đón ở lớp học vẽ. Mình ngồi sát hàng rào sắt nhìn từng đứa trẻ được đón về cho đến khi cả sân vắng tanh. Mình đã không khóc. Bản thân chỉ thấy buổi trưa hôm đó dài kinh khủng.

Lớn lên, mình vào đại học, ra trường làm kiểm toán. Đó là một nghề "ổn định" đúng chuẩn, đi đúng con đường an toàn mà mẹ từng đi, chỉ khác là lương cao hơn một chút. Mình luôn tưởng thế là sống đúng. Cho đến năm mọi thứ vỡ vụn.

Năm mọi thứ vỡ

Chưa đầy một năm sau đám cưới của mình, lúc đó là giữa năm 2018, nhà nhận tin bố bị ung thư. Chỉ hai tháng sau, đến lượt mẹ phát bệnh và nặng hơn rất nhiều. Có người thân là bác sĩ đã nghẹn ngào nói: "Mẹ cháu chỉ còn thời gian tính bằng ngày."

Mình đang ngồi ở văn phòng thì nhận được cuộc gọi của em gái. Nghe xong, người mình cứ đơ ra. Rồi mình viết đơn nghỉ việc, không một giây do dự.

Hai chị em chia nhau: em chăm mẹ, mình lo cho bố. Bố mổ ung thư trực tràng, không nối lại được nên phải sống với hậu môn nhân tạo. Mình là người ở viện lo lau rửa vết thương, thay túi. Lần đầu thay, mùi xộc lên khiến mình phải nín thở, nhưng mình gồng mặt tỉnh bơ để bố không thấy lúng túng. Đêm mình ngủ dưới nền trên một tấm bìa carton mỏng. Mình nghe rõ tiếng giường inox kêu mỗi lần bố trở mình, ngửi mùi sát trùng, nghe tiếng máy truyền, và những giấc ngủ chập chờn canh bình.

Thực tế đâu thể lúc nào mình cũng giữ được sự dịu dàng. Có những lúc mình bực bội, chỉ muốn trốn biệt đi, gào thét trong lòng: "Tại sao lại là nhà mình? Tại sao lại khổ thế?". Bao đêm mình khóc một mình, để đến sáng lại đeo bộ mặt dửng dưng nói chuyện với mẹ như thường, thậm chí có lúc còn cãi mẹ. Mình cứ làm vậy như thể điều đó sẽ giúp mẹ ở lại lâu hơn.

Mẹ không ở lại được. Và đến tận giây phút cuối cùng, mình vẫn bất lực thốt ra câu "con yêu mẹ".

Đó là lần đầu tiên trong đời mình buộc phải dừng lại. Mọi thứ mình từng theo đuổi như công việc, lộ trình, thành tích bỗng chốc hóa hư vô. Mình mất đi điểm tựa lớn nhất đời mình, đúng ngay lúc sắp trở thành mẹ của một đứa trẻ khác.

Bảy năm đường vòng kèm hóa đơn

Người đang chới với thì dễ vịn vào bất cứ thứ gì trông giống một điểm tựa. Điểm tựa lúc ấy của mình là đa cấp. Mình bước vào từ đầu năm 2019 khi mẹ còn nằm viện, trước ngày mẹ đi đúng hai tháng. Lúc đó mình cần tiền, và cũng cần một chỗ bấu víu. Rồi mẹ mất, rồi sinh con, kiệt sức đến mức không còn năng lượng để xét lại điều gì, cứ thế mình gắn với nó khoảng hai năm. Hai chị em đổ vào đó gần 200 triệu trước khi mình đủ tỉnh táo để rút ra.

Một tháng ly thân dạy mình điều đắt nhất

Cùng thời gian đó, cuộc hôn nhân vừa mới bắt đầu của mình cũng rạn nứt. Nhà một lúc có ba thế hệ bao gồm một ông bố đang hóa trị, hai chị em, một người chồng mới, một đứa trẻ sơ sinh. Tất cả cùng vận hành bằng đúng một kiểu: nuốt vào, tích lại, rồi bùng nổ. Mình bất mãn vì chồng không chia sẻ việc chăm con, nhưng lại giấu kín trong lòng, chỉ nói bóng gió, dẫn đến cãi nhau to.

Tháng 8/2020, mình bế con ra ngoài ở riêng, sống ly thân. Mình chặn chồng trên mọi kênh liên lạc, giấu nhẹm địa chỉ với tất cả mọi người trừ em gái, ra tòa chuẩn bị hồ sơ ly hôn đơn phương. Một tháng tự trả tiền nhà, tự chăm con một mình, và trong một tháng đó, mình buộc phải nhìn thẳng vào hai sự thật trần trụi.

Một là mình trắng tay. Hoàn toàn vắng bóng thu nhập, không có gì để đứng vững nếu nuôi con một mình. Hóa ra mình chưa bao giờ tự do như mình ảo tưởng.

Hai là thứ cần thay đổi hoàn toàn nằm ở cái đầu mình đang mang, chẳng hề do người bên cạnh. Đó là một cái đầu đã quen phòng thủ, quen đổ lỗi, quen coi mọi lời nhận xét là tấn công. Mang cái đầu đó sang bất kỳ mối quan hệ nào, mọi chuyện chắc chắn cũng sẽ lặp lại y chang.

Mình quyết định quay về. Đến hôm nay, anh vẫn là chồng mình. Hôn nhân này chưa bao giờ là vấn đề, nó chỉ là tấm gương phóng đại tất cả những gì đã mục rữa trong mình từ trước. Nhưng cái cảm giác trắng tay của một tháng ấy thì găm lại rất sâu. Nó chính là một phần lý do khiến mình lao vào kiếm tiền điên cuồng đến thế những năm sau đó.

Hơn một năm làm tiếp thị liên kết

Đầu năm 2020, con mới bốn tháng, mình vơ vét gói khóa học kiếm tiền online đầu tiên nhân dịp sale. Mình học đủ thứ từ viết lách, xây blog, freelance cho đến nội dung mạng xã hội. Vài tháng sau, mình học thêm một khóa kinh doanh online bài bản hơn. Rồi mình được kéo vào làm tiếp thị liên kết (affiliate) cho các sản phẩm của một cộng đồng nuôi dạy con. Mình miệt mài đăng bài đều đặn mỗi ngày, xen vào đó là những bài giới thiệu sản phẩm, ròng rã suốt hơn một năm trời.

Mình chăm chỉ không bỏ ngày nào. Nhưng có một sự thật mình sống chết né tránh: trong cái hệ thống đó mình hoàn toàn trắng tay và vô hình. Sản phẩm của người khác, khách hàng của người khác, dòng tiền cũng phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách hoa hồng của người khác. Và những người tương tác với mình phần lớn cũng đang làm affiliate y như mình. Chúng mình like và bình luận cho nhau, tuyệt nhiên gần như không ai là khách hàng thật.

Có lần một người bạn mua qua link của mình rồi hỏi thẳng: "Cậu làm cộng tác viên à?". Mình hèn nhát không dám nhận, chỉ lấp liếm "thấy tốt thì giới thiệu thôi". Tháng 10/2021, mình dừng, tự nhủ là do mệt. Sự thật thì mình cạn kiệt sức lực để duy trì ảo giác rằng mình đang đi đúng hướng.

Cái blog trở thành tấm gương bán khóa học

Nhưng dừng cái này mình lại lao vào cái khác. Cũng tháng 10/2021, mình đăng ký một khóa kinh doanh online mới do một người dạy khá nổi trong giới hướng dẫn. Ở mức giá bốn, năm triệu ban đầu, khóa đó thật sự có ích vì nó cho mình cái nhìn tổng quan về cả hệ sinh thái. Mình lập blog Làm Mẹ Tự Do, viết về nuôi con, du lịch cùng con, kiếm tiền online, nhận vài booking nhỏ, và làm affiliate cho chính khóa học đó.

Mình bắt đầu kiếm được tiền thật. Nhưng nhìn cho trung thực, phần lớn số tiền ấy đến từ việc mình bán lại chính khóa học mình đang học cho những người giống hệt mình. Mình dùng blog cá nhân như một tấm gương để người khác nhìn vào và mua khóa. Mình đã từng bị kéo vào y hệt cách đó.

Khi giá khóa đội dần lên bảy triệu, mười triệu, rồi mười lăm triệu, mình bắt đầu thấy cấn. Người học bỏ bê việc học thật để chăm chăm bán lại khóa, và chính người dạy cũng đẩy mạnh điều đó. Mình đã nán lại lâu hơn mức mình muốn thừa nhận, rồi mới quyết định dừng hẳn tiếp thị liên kết.

45 triệu, rồi ChatGPT

Tháng 10/2022, vì tin tưởng người dạy cũ, mình đăng ký khóa "dạy cách tạo khóa học" giá 45 triệu. Ba tháng sau: sản phẩm bằng không, doanh thu bằng không, mười hai buổi coaching kèm theo mình cũng dùng đúng số không. Xen giữa là dăm khóa về social media, viết content, tư duy tiền bạc. Khóa chất lượng thật, nhưng mình học trong trạng thái mù tịt chẳng biết học để làm gì, cho ai.

Đầu năm 2023, ChatGPT bùng nổ, mình lại cuống lên tin "công cụ đúng" sẽ cứu mình. Thế là mình vung tay mua khóa AI, rồi khóa thương hiệu cá nhân 12 triệu, rồi tám khóa của một blogger Mỹ trong chưa đầy ba tháng. Cứ mỗi lần hoang mang, mình lại tin có một thứ bên ngoài như mentor đúng, khóa đúng, mô hình đúng, công cụ đúng sẽ cứu rỗi mình. Mình luôn đinh ninh cứ có được nó thì mọi thứ sẽ khác.

Đi làm thuê, rồi lại chạy tiếp

Tháng 9/2023, mình mua một khóa viết content cho freelancer giá 6 triệu. Thứ khiến mình quyết định nhanh chóng mặt là lời cam kết đầu ra. Học xong mình thành cộng tác viên viết bài cho chính agency đó: viết content SEO, quản lý fanpage cho khách của họ. Mình làm đều tay, giao bài đúng hạn, dần được giao gần hết job. Bạn chủ còn tính train mình lên content leader.

Tháng 2/2024, mình nghỉ, dõng dạc tuyên bố dồn toàn lực vào dự án cá nhân. Nghe sục sôi ý chí lắm. Nhưng chỉ trong vòng chưa đầy một tháng sau đó, mình vơ thêm một khóa xây kênh TikTok và Facebook, rồi một khóa TikTok Shop không lộ mặt. Kiểu bán hàng qua video ngắn mà giấu nhẹm mặt mình đi. Ý tưởng nghe hấp dẫn kinh khủng: khỏi cần xây thương hiệu cá nhân, khỏi cần sản phẩm riêng, cứ làm video đúng công thức rồi hệ thống lo phần còn lại.

Giữa 2024 có một đốm sáng: mình cùng em gái viết một cuốn ebook du lịch. Nó bé thôi, nhưng là thứ đầu tiên thật sự của mình. Đó là lần đầu mình đường hoàng đứng trên đất của mình, chẳng đi bán hộ ai. Đáng lẽ mình phải nhận ra ngay từ lúc ấy.

Nhưng tháng 8/2024, trong khi vẫn đang bán ebook, mình lại học khóa ảnh cuộn, lôi khóa TikTok cũ ra cày, sửa lại cấu trúc blog lần nữa, rồi tiện tay mua thêm một podcast về viết. Vừa tạo ra được thứ của riêng mình xong là lập tức phá bĩnh bằng cách phân tán sang năm thứ khác cùng lúc.

Lần mình gần chạm tới nhất

Tháng 10/2024, mình bị cuốn vào một mô hình mới: affiliate POD trên TikTok US. Lần này mình xuống tay đầu tư thật với khóa học, tài khoản, thiết bị, công cụ, tổng khoảng 10 triệu rồi bắt tay làm.

Và lần này khác hẳn. Tháng 12, mình kiếm được 1 triệu 7 tiền hoa hồng. Tháng 1/2025, con số nhảy vọt lên 10 triệu 2. Đó là lần đầu tiên sau nhiều năm mình kiếm được một khoản tiền thật từ một mô hình online, chẳng phải bán khóa học của ai, cũng chẳng phải đổi giờ lấy tiền như hồi làm freelancer. Nó đến từ việc bán hàng thật cho khách hàng thật.

Niềm vui ngắn chẳng tày gang. Tháng 2/2025, tài khoản TikTok US của mình bị khóa. Hoa hồng tháng đó rớt còn 4 triệu 4, rồi dừng hẳn. Mình kháng cáo, chờ, và tài khoản cũng được mở lại. Nhưng đúng lúc ấy thì team dừng dự án, và mình cũng đành ngậm ngùi dừng luôn.

Mất mấy tháng sau mình mới gọi được tên bài học. Mình đâu có lười, cũng chẳng làm sai kỹ thuật. Mình chỉ đang đứng trên hai lớp đất thuê cùng lúc: một là nền tảng, hai là dự án chung của người khác. Tài khoản mở lại rồi mà dự án dừng thì mình vẫn phải dừng, chẳng có tiếng nói gì trong chuyện đó.

18 triệu cuối cùng

Nhưng lúc đó mình chưa hiểu ra điều ấy. TikTok US sập, đầu mình nảy số ngay: YouTube. Thiên hạ đang nói về YouTube rất nhiều, rằng nền tảng ổn định hơn, thuật toán bền hơn, ít bị khóa hơn. Thật ra mình có khát khao gì với YouTube đâu. Mình chỉ đang vật vã tìm một thứ khác để bám vào cho nhanh.

Tháng 2/2025, mình mua khóa YouTube giá 18 triệu, chia đôi tiền với chồng. Mình học miệt mài từ giữa tháng 2 đến giữa tháng 3, cày xong sạch cả khóa.

Rồi bỏ xó. Không làm YouTube ngày nào. Khóa học chẳng hề kém, mình học tường tận cách làm YouTube, nhưng vẫn mù tịt chuyện mình muốn nói gì trên nền tảng đó. Bên trong rỗng thì học kỹ thuật xong cũng chỉ là chất thêm một kỹ năng nằm chết dí ở đấy. Vậy mà tháng 4, mình vẫn vác xác đi buổi offline của khóa, rồi tiện tay mua thêm một khóa xây YouTube thương hiệu cá nhân 7 triệu nữa.

Cộng sổ cả chặng: gần 400 triệu tiền học và "học phí ngu". Lần nào bắt đầu mình cũng tin đúng một câu "lần này chọn đúng rồi". Và lần nào cũng lặp lại cùng một kịch bản: hào hứng, đuối sức, tự trách mình lười mình kém, bỏ cuộc, rồi lại đi tìm cái mới.

Câu hỏi làm mọi thứ dừng lại

Giữa năm 2025, trong một video tình cờ xem được, có một câu chất vấn găm thẳng vào tim mình:

"Anh chị là ai, và anh chị muốn nói điều gì với thế giới này?"

Mình hoàn toàn câm nín. Bảy năm, hàng chục khóa học, hàng trăm triệu đã ra đi, thế mà mình không trả lời nổi một câu hỏi mà đứa trẻ ngồi sau hàng rào sắt năm nào có khi còn trả lời được.

Lần này mình dừng lại thật. Quyết tâm không mua thêm bất cứ thứ gì nữa. Mình ngồi xuống viết lại toàn bộ bảy năm bao gồm từng mô hình, từng lý do bước vào, từng lý do rời đi. Và khi mọi thứ nằm trên giấy, mình mới nhìn ra điều mà lúc ở trong cuộc không tài nào thấy.

Mình chưa bao giờ thiếu thông tin, cũng chưa bao giờ thiếu chăm chỉ. Mình chỉ làm ngược thứ tự. Mình đi tìm mô hình suốt bảy năm, trong khi lại nhẫn tâm bỏ hoang câu chuyện của chính mình, thứ duy nhất không ai sao chép được.

Điều lạ là khi mình bắt đầu kể thật, kể cả chuyện đa cấp, cả chuyện 45 triệu đổi lấy con số không, người ta lại tìm đến hỏi mình nhiều hơn bao giờ hết. Họ tìm đến hoàn toàn chẳng do mình sở hữu bằng cấp hay thành tích lẫy lừng. Người ta muốn nghe vì mình đã trầy da tróc vẩy sống qua nó.

Làm Mẹ Tự Do ở hiện tại

Làm Mẹ Tự Do là nơi mình viết từ chỗ đó. Blog này vắng bóng những bài dạy làm giàu, tuyệt đối không hứa hẹn công thức. Mình chỉ tin một điều, và mọi thứ ở đây đều xoay quanh nó: người mẹ nào cũng đang ngồi trên một mỏ chất liệu sống. Và tự do bắt đầu từ lúc bạn dám đào nó lên, kể bằng tiếng nói của chính mình.

Tự do với mình có bốn tầng: bên trong yên, tiếng nói có, thu nhập tự chủ, và thời gian thuộc về mình. Tầng cuối cùng trông thế này: từ 4 giờ 30 chiều mỗi ngày, khi con đi xe buýt của trường về đến nhà, mình úp điện thoại xuống. Chấm dứt công việc blog, gác lại khóa học, hoàn toàn không dính líu mô hình nào nữa. Lúc đó chỉ có hai mẹ con. Chiều nào mình cũng đi bộ ra điểm thả, đứng đó trước giờ xe đến. Mình làm vậy để khi cửa xe mở ra, thứ đầu tiên con nhìn thấy là mẹ.

Đứa trẻ sau hàng rào sắt năm nào, cuối cùng cũng biết mình là ai và muốn nói gì với thế giới này. Dù mất bảy năm đường vòng, nhưng nếu bạn đang đứng ở đâu đó trên con đường ấy, mình viết blog này để giúp bạn bớt đi một đoạn đường dài.

"Người ta đâu có tìm đến mình nhờ thành tích. Họ tìm đến nhờ việc mình đã thực sự sống qua nó."

Phương

Người viết Làm Mẹ Tự Do

ĐƯỢC NHẮC ĐẾN TRÊN

Câu chuyện của hai mẹ con, qua góc nhìn báo chí

Những bài viết về hành trình làm mẹ và đồng hành cùng con của mình được các báo chia sẻ lại.

Nếu câu chuyện này có chỗ nào giống chuyện của bạn, thì có lẽ bạn cũng có một cái "hàng rào sắt" của riêng mình đang chờ được kể.

Làm Mẹ Tự Do

Tự do trong hành trình làm mẹ

© 2026 Làm Mẹ Tự Do. Bản quyền thuộc về Phương.