CÂU CHUYỆN CỦA PHƯƠNG

Bảy năm đường vòng để học một điều rất giản đơn

Mình là Hoàng Lan Phương, mẹ của một bạn nhỏ, sống ở Hà Nội, và là người viết toàn bộ những gì bạn đọc trên blog này. Từ 2018 đến 2025 mình thử gần như mọi mô hình kiếm tiền online, tốn gần 400 triệu tiền học, và không mô hình nào trụ được. Giờ mình viết Làm Mẹ Tự Do, giúp mẹ bỉm đào chất liệu sống của chính họ thành bài viết.

Trang này khá dài và có những đoạn không mấy hay ho. Mình kể lại những chuyện này vốn dĩ không định lấy nước mắt hay chứng minh bản thân giỏi vượt khó. Mình đơn giản nghĩ bạn có quyền biết người đang viết cho mình đọc là ai, đã đi qua những gì, và lý do vì sao dám nói những điều đang nói. Đọc xong, tin hay không tùy ở bạn.

Đứa trẻ chạy KPI

Mình lớn lên trong một gia đình công chức bình thường, có mẹ là giáo viên luôn đặt hết kỳ vọng vào đứa con "vượt trội". Hồi bé thì mong con hơn người về chiều cao cân nặng, lúc lớn thì mong điểm số luôn đứng đầu. Mình đọc thông viết thạo từ năm bốn, năm tuổi, và cứ thế cắm cổ chạy trên con đường mẹ vẽ sẵn. Chẳng một ai từng hỏi mình có muốn thế hay không.

Mình học giỏi thật. Nhưng bảo chọn ra một ký ức tuổi thơ nhớ nhất, mình sẽ bỏ qua hết những tấm giấy khen. Mình nhớ mãi một buổi trưa năm sáu tuổi, hôm đó bố quên đón ở lớp học vẽ. Mình ngồi sát hàng rào sắt nhìn từng đứa trẻ được đón về cho đến khi cả sân vắng tanh. Mình đã không khóc. Bản thân chỉ thấy buổi trưa hôm đó dài kinh khủng.

Lớn lên, mình vào đại học rồi ra trường làm kiểm toán. Đó là một nghề "ổn định" đúng chuẩn, đi theo con đường an toàn mẹ từng đi, chỉ rủng rỉnh hơn tí chút về lương. Mình luôn tưởng thế là sống đúng. Cho đến năm mọi thứ sụp đổ.

✻

Năm sóng gió ập đến

Tầm giữa năm 2018, chưa đầy một năm sau đám cưới của mình, nhà nhận tin bố bị ung thư. Chỉ hai tháng sau, mẹ cũng phát bệnh và nặng hơn rất nhiều. Một người thân làm bác sĩ đã nghẹn ngào nói: "Mẹ cháu chỉ còn thời gian tính bằng ngày."

Lúc nhận cuộc gọi của em gái, mình đang ngồi ở văn phòng. Nghe xong, người mình cứ đơ ra. Mình viết đơn nghỉ việc ngay lúc đó, chẳng đắn đo gì.

Hai chị em chia nhau chăm sóc bố mẹ. Bố mổ ung thư trực tràng, không nối lại được nên đành sống chung với hậu môn nhân tạo. Mình túc trực ở viện lo lau rửa vết thương và thay túi cho bố. Lần đầu thay, mùi xộc lên khiến mình nín thở, nhưng vẫn cố gồng mặt tỉnh bơ để bố khỏi lúng túng. Đêm đến, mình ngả lưng dưới nền gạch trên một tấm bìa carton mỏng. Mình nghe rõ tiếng giường inox kêu mỗi lần bố trở mình, ngửi mùi sát trùng hăng hắc, nghe tiếng máy kêu tít tít, và trải qua những giấc ngủ chập chờn canh bình truyền.

Thú thật là đâu phải lúc nào mình cũng nhẹ nhàng được. Có những lúc bực bội, mình chỉ muốn trốn biệt đi và gào thét trong lòng xem: "Tại sao lại là nhà mình? Tại sao lại khổ thế?". Bao đêm khóc một mình, để rồi sáng ra lại đeo bộ mặt dửng dưng nói chuyện với mẹ như thường, thậm chí có lúc còn cãi mẹ. Mình cứ làm vậy như thể điều đó sẽ giúp mẹ ở lại lâu hơn.

Nhưng mẹ không ở lại được. Và đến tận giây phút cuối cùng, mình vẫn bất lực chưa kịp nói ra câu "con yêu mẹ".

Đó là lần đầu tiên trong đời mình buộc phải dừng lại. Mọi thứ bản thân từng theo đuổi như công việc, lộ trình, thành tích bỗng chốc tan tành. Mình mất đi chỗ dựa lớn nhất đời ngay lúc sắp trở thành mẹ của một đứa trẻ khác.

✻

Bảy năm đường vòng kèm hóa đơn

Người đang chới với thì đụng đâu cũng muốn bấu víu. Chỗ dựa lúc ấy của mình là đa cấp. Mình bước vào vòng xoáy này từ đầu năm 2019 khi mẹ còn nằm viện, trước ngày mẹ đi đúng hai tháng. Lúc đó mình cần tiền và cũng cần một nơi để bám vào. Rồi mẹ mất, mình sinh con, mọi thứ làm mình mệt nhoài, chẳng còn hơi sức đâu mà nghĩ xem đúng hay sai, cứ thế bám lấy nó khoảng hai năm. Hai chị em đổ vào đó gần 200 triệu trước khi mình đủ tỉnh táo để dứt ra.

Một tháng ly thân dạy mình điều đắt nhất

Cùng thời gian đó, cuộc hôn nhân vừa mới bắt đầu của mình cũng rạn nứt. Nhà có ba thế hệ sống chung gồm một ông bố đang hóa trị, hai chị em, một người chồng mới, một đứa trẻ sơ sinh. Tất cả cùng vận hành theo một kiểu là nuốt bực tức vào trong, tích lại, rồi bùng nổ. Mình bất mãn vì chồng ít chia sẻ việc chăm con nhưng cứ giấu kín trong lòng, thỉnh thoảng nói bóng nói gió rồi dẫn đến cãi nhau to.

Tháng 8 năm 2020, mình bế con ra ngoài ở riêng và sống ly thân. Mình chặn chồng trên mọi kênh liên lạc, giấu nhẹm địa chỉ với tất cả mọi người trừ em gái, sau đó ra tòa chuẩn bị hồ sơ ly hôn đơn phương. Một tháng tự trả tiền nhà, tự chăm con một mình đã ép mình nhìn thẳng vào hai sự thật phũ phàng.

Sự thật thứ nhất, mình cạn túi. Mình không có một đồng thu nhập nào, chẳng lấy gì để bám trụ nếu phải nuôi con một mình. Hóa ra mình chưa bao giờ tự do như mình vẫn tưởng.

Sự thật thứ hai, cái gốc cần thay đổi nằm ở cái đầu mình đang mang. Đó là một cái đầu đã quen phòng thủ, quen đổ lỗi, quen coi mọi lời nhận xét là tấn công. Mang cái tư duy đó sang bất kỳ mối quan hệ nào, mọi chuyện chắc chắn cũng sẽ lặp lại y chang.

Mình quyết định quay về. Đến hôm nay, anh vẫn là chồng mình. Hôn nhân này chưa bao giờ là vấn đề, nó giống như tấm gương phóng đại tất cả những gì đã mục rữa trong mình từ trước. Riêng cái cảm giác nhẵn túi của một tháng ấy thì ám ảnh mình mãi. Nó trở thành lý do khiến mình lao vào kiếm tiền điên cuồng đến thế những năm sau đó.

Hơn một năm làm tiếp thị liên kết

Đầu năm 2020, con mới bốn tháng, mình vơ vét tiền mua khóa học kiếm tiền online đầu tiên nhân dịp giảm giá. Mình học đủ thứ từ viết lách, xây blog, làm nghề tự do cho đến sáng tạo nội dung mạng xã hội. Vài tháng sau, mình học thêm một khóa kinh doanh online bài bản hơn. Rồi mình được rủ rê làm tiếp thị liên kết cho các sản phẩm của một cộng đồng nuôi dạy con. Mình miệt mài đăng bài đều đặn mỗi ngày, đan xen những bài giới thiệu sản phẩm ròng rã suốt hơn một năm trời.

Mình chăm chỉ không bỏ sót ngày nào. Thế nhưng có một sự thật mình luôn cố tình lờ đi, đó là: trong cái hệ thống ấy mình chẳng nắm giữ thứ gì. Sản phẩm của người khác, khách hàng của người khác, ngay cả dòng tiền cũng phụ thuộc 100% vào chính sách hoa hồng do người ta quyết định. Những người tương tác với mình phần lớn cũng đang làm hệ thống y như mình. Chúng mình thả tim và bình luận cho nhau, gần như chẳng có ai là khách hàng thật.

Có lần một người bạn mua qua đường link của mình rồi hỏi thẳng xem mình làm cộng tác viên à. Mình hèn nhát không dám nhận, chỉ lấp liếm bảo thấy tốt thì giới thiệu. Tháng 10 năm 2021, mình nghỉ làm và tự nhủ là do mệt mỏi. Sự thật sâu xa là mình đã cạn kiệt sức lực để duy trì ảo giác bản thân đang đi đúng hướng.

Cái blog trở thành tấm gương bán khóa học

Nhưng vừa dừng cái này mình lại lao ngay vào cái khác. Cũng trong tháng 10 năm 2021, mình đăng ký một khóa kinh doanh online mới do một người dạy khá nổi trong giới lúc đó hướng dẫn. Ở mức giá bốn hay năm triệu ban đầu, khóa đó thật sự có ích vì nó cho mình cái nhìn tổng quan về cả hệ sinh thái. Mình lập blog Làm Mẹ Tự Do, viết về nuôi con, du lịch cùng con, kiếm tiền online, nhận vài lời mời quảng cáo nhỏ, và làm tiếp thị cho chính khóa học đó.

Mình bắt đầu kiếm được tiền thật. Nhưng nói thẳng ra, phần lớn số tiền ấy đến từ việc mình bán lại chính khóa học mình đang học cho những người giống hệt mình. Mình dùng blog cá nhân như một tấm gương để người khác nhìn vào và mua khóa. Trước đây, mình cũng từng bị kéo vào y hệt cách đó.

Khi giá khóa đội dần lên bảy triệu, mười triệu, rồi mười lăm triệu, mình bắt đầu thấy lấn cấn. Người học bỏ bê việc học thật để chăm chăm bán lại khóa, và chính người dạy cũng đẩy mạnh điều đó. Mình nán lại lâu hơn mức bản thân muốn thừa nhận, sau đó mới quyết định dứt hẳn con đường tiếp thị liên kết.

45 triệu, rồi ChatGPT

Tháng 10 năm 2022, vì quá tin tưởng người dạy cũ, mình đăng ký khóa dạy cách tạo khóa học với giá 45 triệu. Ba tháng sau, kết quả thu về là sản phẩm bằng không, doanh thu bằng không, mười hai buổi hướng dẫn kèm theo mình cũng chẳng dùng đến. Xen giữa khoảng thời gian đó, mình còn học lặt vặt dăm khóa về mạng xã hội, viết lách, tư duy tiền bạc. Khóa chất lượng thật, nhưng mình học trong cảnh mù tịt chẳng biết học để làm gì và phục vụ cho ai.

Đầu năm 2023, công cụ ChatGPT bùng nổ, mình lại cuống lên tin rằng một công cụ chuẩn sẽ cứu mình. Thế là mình vung tay mua khóa trí tuệ nhân tạo (AI), rồi khóa xây dựng thương hiệu cá nhân 12 triệu, cộng thêm tám khóa của một blogger Mỹ trong chưa đầy ba tháng. Cứ mỗi lần hoang mang, mình lại tin có một cái phao bên ngoài như người hướng dẫn xịn, khóa học xịn, mô hình chuẩn hay công cụ xịn sẽ vớt mình lên. Mình luôn đinh ninh hễ nắm được chúng thì đời sẽ khác.

Đi làm thuê, rồi lại chạy tiếp

Tháng 9 năm 2023, mình mua một khóa viết lách cho người làm tự do giá 6 triệu. Yếu tố khiến mình chốt đơn nhanh chóng mặt là lời cam kết đầu ra. Học xong mình thành cộng tác viên viết bài cho chính công ty đó, lo việc viết bài chuẩn SEO và quản lý trang fanpage cho khách của họ. Mình làm đều tay, giao bài đúng hạn, dần dần được tin tưởng giao gần hết công việc. Bạn chủ thi thoảng còn nửa đùa nửa thật bảo biết đâu sau này mình lên làm quản lý nội dung.

Tháng 2 năm 2024, mình xin nghỉ và mạnh miệng tuyên bố sẽ dồn toàn lực vào dự án cá nhân. Lời nói ra nghe quyết tâm lắm. Nhưng chỉ trong vòng chưa đầy một tháng sau đó, mình vơ thêm một khóa xây kênh TikTok và Facebook, rồi một khóa bán hàng TikTok không lộ mặt. Ý tưởng bán hàng qua video ngắn giấu nhẹm mặt mũi nghe hấp dẫn kinh khủng. Mình mường tượng cảnh khỏi cần xây thương hiệu cá nhân, khỏi cần sản phẩm riêng, cứ làm video đúng công thức rồi hệ thống tự lo phần còn lại.

Giữa năm 2024 có một đốm sáng nhỏ. Mình cùng em gái viết một cuốn cẩm nang du lịch. Nó bé thôi, nhưng là thứ đầu tiên thực sự thuộc về mình. Đó là lần đầu mình đường hoàng đứng trên mảnh đất của mình, chẳng bán hộ ai. Đáng lẽ mình phải nhận ra chân lý ngay từ lúc ấy.

Nhưng đến tháng 8 năm 2024, trong lúc vẫn đang bán cẩm nang, mình lại đi học khóa làm ảnh cuộn, lôi khóa TikTok cũ ra cày, sửa lại cấu trúc blog lần nữa, rồi tiện tay mua thêm một chuỗi phát thanh (podcast) về viết lách. Vừa tạo ra được đứa con tinh thần riêng là mình lập tức tự phá đám bằng cách đâm đầu vào năm bảy thứ khác cùng lúc.

Lần mình gần chạm tới nhất

Tháng 10 năm 2024, mình bị cuốn vào một mô hình mới liên quan đến tiếp thị liên kết sản phẩm in ấn theo yêu cầu (POD) trên thị trường TikTok Mỹ. Lần này mình bỏ tiền đầu tư hẳn hoi với khóa học, tài khoản, thiết bị, công cụ, tổng chi phí khoảng 10 triệu rồi xắn tay vào làm.

Và lần này khác hẳn. Tháng 12, mình kiếm được 1 triệu 7 tiền hoa hồng. Đến tháng 1 năm 2025, con số nhảy vọt lên 10 triệu 2. Đó là lần đầu tiên sau nhiều năm mình kiếm được một khoản tiền thật sự từ một mô hình online. Nguồn thu này đến từ việc bán hàng thật cho khách hàng thật, khác hẳn cái cảnh đi bán khóa học hay cày cuốc đổi giờ lấy tiền.

Niềm vui ngắn chẳng tày gang. Tháng 2 năm 2025, tài khoản TikTok Mỹ của mình bị khóa. Hoa hồng tháng đó rớt còn 4 triệu 4, rồi dừng hẳn. Mình nộp đơn kháng cáo, chờ đợi, và tài khoản cũng được mở lại. Nhưng đúng lúc ấy thì đội nhóm dừng dự án, mình đành ngậm ngùi dừng bước theo.

Mất mấy tháng sau mình mới gọi được tên bài học cốt lõi. Bản thân mình đâu có lười, kỹ thuật làm cũng chẳng sai. Vấn đề nằm ở chỗ mình đang đứng trên hai lớp đất thuê cùng lúc, một là nền tảng mạng xã hội, hai là dự án chung của người khác. Tài khoản mở lại rồi nhưng dự án dừng thì mình vẫn phải dừng, căn bản là mình chẳng có quyền quyết định gì trong chuyện đó.

18 triệu cuối cùng

Ngay thời điểm đó mình vẫn chưa hiểu ra bản chất vấn đề. Cánh cửa TikTok Mỹ sập xuống, đầu mình nảy số ngay sang YouTube. Người ta đang bàn tán về YouTube rất nhiều, khen nền tảng ổn định hơn, thuật toán bền hơn, ít bị khóa hơn. Thật lòng mình chẳng có đam mê gì với YouTube cả. Mình chỉ đang vật vã tìm một cành cây khác để bám vào cho nhanh.

Tháng 2 năm 2025, mình mua khóa YouTube giá 18 triệu, cưa đôi tiền học với chồng. Mình cày cuốc miệt mài từ giữa tháng 2 đến giữa tháng 3, học không sót chữ nào cả khóa.

Rồi vứt xó. Không làm YouTube ngày nào. Thực ra khóa đó dạy rất hay, mình nắm được tường tận cách làm YouTube, nhưng vẫn mù tịt chuyện mình muốn nói gì trên nền tảng đó. Trong đầu không có ý tưởng gì thì học kỹ thuật xong cũng chỉ là chất thêm một kỹ năng để đấy. Kì lạ là đến tháng 4, mình vẫn vác xác đi dự buổi gặp mặt offline của khóa, rồi tiện tay chốt thêm một khóa xây YouTube thương hiệu cá nhân 7 triệu nữa.

Tính nhẩm lại cả chặng đường, mình tốn gần 400 triệu tiền học và phí "ngu ngơ". Lần nào bắt đầu mình cũng dặn lòng câu lần này chọn đúng rồi. Và lần nào cũng lặp lại cùng một kịch bản, hào hứng, đuối sức, tự trách mình lười và kém cỏi, bỏ cuộc, rồi lại lao đi tìm cái mới.

✻

Câu hỏi làm mọi thứ dừng lại

Giữa năm 2025, trong một video tình cờ xem được, có một câu hỏi làm mình khựng lại:

"Anh chị là ai, và anh chị muốn nói điều gì với thế giới này?"

Mình cứng họng. Bảy năm ròng, hàng chục khóa học, hàng trăm triệu đã ra đi, thế mà mình không trả lời nổi một câu hỏi mà có khi đứa trẻ ngồi sau hàng rào sắt năm nào còn biết đáp án.

Lần này mình dừng lại thật sự. Mình quyết tâm khóa ví, không mua thêm bất cứ thứ gì nữa. Mình ngồi xuống viết lại toàn bộ bảy năm qua, kể rõ từng mô hình, lý do bước vào, rồi nguyên nhân rời đi. Khi dàn trải mọi thứ trên giấy, mình mới nhìn ra những điểm mù mà lúc ở trong cuộc không tài nào thấy được.

Mình chưa bao giờ thiếu thông tin, cũng chưa bao giờ lười biếng. Mình chỉ làm ngược thứ tự. Mình mải miết đi tìm mô hình suốt bảy năm trời, trong khi lại bỏ xó câu chuyện của chính mình, thứ duy nhất không ai sao chép được.

Điều kỳ lạ là khi mình bắt đầu kể sự thật, kể cả chuyện làm đa cấp hay vụ vứt 45 triệu qua cửa sổ đổi lấy con số không, người ta lại tìm đến hỏi han mình nhiều hơn bao giờ hết. Họ tìm đến đâu màng tới chuyện mình có bằng cấp hay thành tích to tát gì. Người ta muốn nghe vì mình đã trầy da tróc vẩy sống qua những ngày tháng đó.

✻

Làm Mẹ Tự Do ở hiện tại

Làm Mẹ Tự Do là nơi mình viết từ chỗ đó. Blog này không có mấy bài dạy làm giàu, và chắc chắn cũng chẳng hứa hẹn bất kỳ công thức thành công nào cả. Mình tin đúng một điều, và mọi thứ ở đây đều xoay quanh nó. Mình tin người mẹ nào cũng đang ngồi trên một mỏ chất liệu sống. Tự do sẽ bắt đầu từ lúc bạn dám đào nó lên và kể lại bằng tiếng nói của chính mình.

Tự do với mình nôm na gồm bốn điều, trong lòng nhẹ nhõm, tìm thấy tiếng nói, thu nhập tự chủ, và thời gian thuộc về mình. Điều cuối cùng diễn ra thế này. Từ 4 giờ 30 chiều mỗi ngày, khi con đi xe buýt của trường về đến nhà, mình úp điện thoại xuống. Mình dẹp công việc blog sang một bên, gác lại khóa học, không bận tâm đến mô hình nào nữa. Lúc đó thế giới chỉ có hai mẹ con. Chiều nào mình cũng đi bộ ra điểm thả, đứng đợi trước giờ xe đến. Mình làm vậy để khi cửa xe mở ra, người đầu tiên con nhìn thấy là mẹ.

Đứa trẻ sau hàng rào sắt năm nào cuối cùng cũng biết bản thân là ai và muốn gửi gắm điều gì đến thế giới này. Dù mất bảy năm đi loay hoay, nhưng nếu bạn đang đứng ở đâu đó trong giai đoạn mù mờ ấy, mình viết blog này với hy vọng giúp bạn rút ngắn bớt một đoạn đường dài.